AnasayfaHakkımızdaAraştırma MerkezleriYayınlarHizmetlerimizBasında TASAVBağlantılarGalerilerİletişim

Uluslararası Karşılaştırmalarla Türk Vergi Sisteminin Genel Görünümü: Sorunlar ve Öneriler 


Yrd. Doç. Dr. Savaş Çevik 
Ekonomi Araştırmaları Merkezi // 04 Ağustos 2014


  

SUNUŞ

Türk Akademisi Siyasi Sosyal Stratejik Araştırmalar Vakfı (TASAV), Türkiye’nin içinde bulunduğu sorunların tespiti ve bunlara yönelik alternatif çözümler oluşturulması amacıyla “Beyin Fırtınası” toplantılarına başlamıştır. Bu kapsamda, TASAV tarafından daha önce yapılan çalıştaylarda ortaya konulan öncelikler de dikkate alınmak suretiyle tüm siyasî, sosyal, ekonomik ve stratejik alan ve konular değerlendirmeye tâbi tutulmaktadır.

Küresel ve bölgesel gelişmelerin Türkiye jeopolitiğini yakından ilgilendirdiği bir süreçte, iç ve dış sorunların doğru teşhis edilmesi kuşkusuz doğru stratejilerin ve politikaların uygulamaya konulabilmesi bakımından önem arz etmektedir.

Siyasi, ekonomik ve sosyal alanlarda gittikçe büyüme, genişleme, yayılma ve bir kısmı da kangren olma istidâdı gösteren kimi sorunlar, aynı bakış açısıyla ve geniş bir vizyonla ele alınmayı beklemekte, bütüncül ve kuşatıcı bir anlayışla değerlendirilmeye ihtiyaç duymaktadır.

Siyasî alanda yürütülecek kuşatıcı reform hamlelerinin yanında, ekonomik ve sosyal alanlarda da önemli reformların yapılması, Türkiye’nin hedeflediği sıçramayı yapabilmesi için elzemdir. Bu düşüncelerden hareketle TASAV tarafından gerçekleştirilecek akademisyen ve uzmanların katılacağı bir dizi beyin fırtınası toplantısı ile Türkiye'nin “iyi yönetilen” bir ülke olabilmesine bilimsel katkı sağlanması hedeflenmektedir.

Çalışmalar; yeni gelişmeleri, konunun evrensel boyutlarını, Türkiye’deki durumu, sorunları, eksiklik ve aksaklıkları değerlendiren; alternatif çözümlerin geliştirilmesini ve yeni politika önerilerini ihtiva eden; tüm meseleleri stratejik bakış açısı ile inceleyen ve diğer konularla bütünleşik olarak ele alan bir çerçevede yürütülmektedir.

Selçuk Üniversitesinden Yrd. Doç. Dr. Savaş Çevik’in hazırladığı bu raporda; vergi yükünde ve yapısındaki genel eğilimler ve Türkiye’nin pozisyonu değerlendirilmekte, gelir ve tüketim üzerinden alınan vergiler ele alınmakta, vergi sistemimizde tüketim üzerindeki vergi yükünün yüksek olduğu dikkate alınarak tüketim vergilemesinin sorunlu alanları irdelenmektedir. Ayrıca, kayıtdışılık ve vergi kaçırma sorunları ile vergi yönetiminin genel durumu da değerlendirilerek Türk vergi sisteminin temel sorunları ortaya konmakta ve bu sorunların çözümüne yönelik somut öneriler sunulmaktadır.

Bu vesileyle, beyin fırtınası çalıştayına katılan bilim insanlarına, araştırmacılara ve uzmanlara teşekkür eder, çalışmaların neticesinde ortaya çıkardığımız objektif veri ve politika önerilerinin ilgililere ve karar alıcılara yararlı olmasını temenni ederim.

Saygılarımla,

                     

İsmail Faruk AKSU
  TASAV BAŞKANI

 


 

 

GİRİŞ

Vergileme, kamu harcamalarını finanse etmek için gelir yaratma fonksiyonu kadar, yapısında, oranlarında ya da bir vergi sistemi içindeki bileşimlerinde yapılan değişikliklerle sosyal ve iktisadi politikaların önemli bir enstrümanı olarak da yaygın bir şekilde kullanılmaktadır.

Vergi sisteminin tasarımında ve değerlendirilmesinde üç temel politika amacı dikkate alınmalıdır:

1. Kamu finansmanı için gelir yaratma

2. Ekonomik faaliyetleri caydırmama ve ekonomik büyümeyi destekleme

3. Vergilemeden doğan yükü adil dağıtma ve gelir dağılımını iyileştirme

Buna, özellikle ekonomik dalgalanma dönemlerinde toplam talep ve fiyatlar genel düzeyinin yönetimi de eklenebilir.

Kamu geliri yaratma fonksiyonu, kamu maliyesinin sürdürülebilirliği ile birlikte düşünülmelidir. Vergiler aracılığıyla kamu finansmanı için yetecek gelirleri toplamak kuşkusuz önemlidir; ancak, matrahları, ekonomik faaliyetleri ve mükellef bilincini tahrip ederek gelir toplamak uzun vadede devam ettirilemez bir yoldur.

Her vergi, ekonomik faaliyet ve kararlarda değişiklik yaratmakla birlikte vergi politikasının sürdürülebilir bir büyümeyi de destekliyor olması gerekir. Bu açıdan, özellikle yatırımlara ve tasarruflara vergi muamelesi, istihdamın teşviki, –bölgesel kalkınma, yenilikçilik ve ARGE gibi alanlara yönelik- teşvik sistemi, bunların etkinliği ve vergi prosedürlerinin yarattığı uyum maliyetleri önemlidir.

Vergilerin elbette milli geliri kesimler ve faktörler arasında yeniden dağıtıcı bir işlevi de vardır. Hiçbir politika amacı güdülmese bile vergi almak ve kamu harcaması yapmak birey ya da kesimlerin refah seviyesini değiştirecektir. Arzu edilen, bu değişimin progresif (yüksek gelirlilerden düşük gelirlilere doğru) karakterli olmasıdır. Vergi sisteminin aynı zamanda kamusal hizmetlerin yükünü de adil kabul edilecek biçimde dağıtıyor olması istenir.

Vergi politikasını değerlendirmede dikkate alınması gereken husus, bu politika amaçlarının zaman zaman birbiriyle çatışıyor olduğudur. Dolayısıyla vergi politikasının tasarımında amaçlar arasındaki değişim oranlarının dikkate alınması ve toplum için optimal bir bileşiminin bulunmasıdır. Bu nedenle, vergi sisteminin genel olarak bu politika amaçlarına nasıl hizmet ettiği değerlendirilmelidir. Sözgelimi, her verginin yeniden dağıtımdaki rolü ayrı olmakla birlikte yeniden dağıtıma bütüncül bir yaklaşım geliştirilmesi gerekir. Bu bütüncül yaklaşım, bütün olarak vergi sistemini ve bütün olarak kamu hizmetlerinden doğan faydaları dikkate almalıdır.

Dikkate alınması gereken bir diğer husus vergi politikası ile bütün politika amaçlarının gerçekleştirilemeyeceğidir. Aksi halde karmaşık ve birbirinin etkilerini nötralize eden mekanizmalarla donalı bir vergi sistemi ile karşı karşıya kalınır. Vergi politikası, bir sosyal politikanın, bir sanayileşme politikasının, bir enerji politikasının ya da bir kalkınma politikasının destekleyici ve bütünleyici parçası olarak görülmelidir. Eğer bu politikalar zaten yoksa vergi politikası ile gerçekleştiri-lebilecek çok da bir şey yoktur.

Son olarak hatırda tutulmalıdır ki vergileme devlet-toplum ve devlet-birey ilişkilerinin bir yansımasıdır. Devlet ile vatandaş arasındaki vergi ilişkisine bakılarak toplum ve yönetimin demokratikliği hakkında çıkarımlarda bulunulabilir. Vergileme ile toplumsal-politik yönetişim arasında çift yönlü bir ilişki vardır. İyi yönetişim vatandaşların vergi ödeme istekliliğini artıracağı gibi, etkin ve adil bir vergi sistemi yönetişimin kalitesinin de iyileşmesine, devlet ile vatandaş arasında etkili bir sosyal sözleşme yaratılmasına yardım edecektir. Dolayısıyla vergi ödemek; vatandaşlık bilincinin, demokratik katılım ve hesap verme sorumluluğunun gelişmesi toplumun ve yönetimin demokratikleşmesi için önemlidir. Bu nedenle vergi sistemi bu bilinci destekliyor da olmalıdır.

Bu rapor, bahsigeçen politika amaçlarını dikkate alarak ve dünya eğilimlerini de değerlendirerek Türk vergi sisteminin temel sorunlarını belirlemeyi amaç-lamaktadır. Bu amaçla önce vergi yükünde ve yapısında genel eğilimler ve Türkiye’nin pozisyonu değerlendirilmekte, sonra gelir ve tüketim üzerinden alınan vergiler daha detayla ele alınmaktadır. Türk vergi sisteminde tüketim üzerindeki vergi yükünün yüksek olduğu dikkate alınarak tüketim vergilemesinin sorunlu alanlarına daha ayrıntılı değinilmektedir. Sonraki bölümlerde kayıtdışılık ve vergi kaçırma sorunları ile vergi yönetiminin genel durumu değerlendirilmektedir.


Devamı için tıklayınız.

 

YAYINLAR
İletişim BilgilerimizBizi Takip Edin
Nasuh Akar Mah. 1.Cadde No:43/4 Balgat-Çankaya/ANKARA Tel:0312 287 8899 Faks:0312 285 4499